16-03-08

Dvorak : Symf 7

Antonin Dvorak : Symfonie nr. 7 in d klein, opus 70.

 

Dvorak in 1882'

Antonin Dvorak in 1882

Een moeilijke start

Het leven van Antonin Dvorak lijkt op een ongelooflijke successtory. Het is aangenaam te lezen hoe deze bescheiden slagerszoon, geboren in een klein dorpje op ongeveer 30 km ten noorden van Praag, opklom tot een gevierd componist die op de grote podia in Duitsland, Engeland en de Verenigde Staten op een daverend applaus verwelkomd werd. Frantisek Dvorak heeft het nooit breed gehad. Het geld dat zijn oudste zoon hem regelmatig toestuurde van zodra hijzelf zijn eerste successen begon te boeken, was steeds welkom om de huishuur te kunnen betalen. De andere kinderen zijn later allemaal eenvoudige arbeiders of handwerkslieden geworden. Het was een vroom katholiek gezin. Zowel de vader als diens broers waren amateurmuzikanten. De eenvoudige afkomst van Antonin Dvorak maakte van hem een eerder zwijgzaam man, steeds bezorgd over de kwaliteit van zijn werken, en vol respect voor het werk van andere componisten. Hij kon ook op een kinderlijk naïeve manier genieten van de grote successen die hem overvielen. Na een concert in Londen schreef hij in een brief: "Beste, dierbare vader, Uw brief heb ik ontvangen en het heeft me goed gedaan dat u aan mij gedacht hebt. Wie had dat nu kunnen denken dat ik nog eens ver over zee in het reusachtige Londen terecht zou komen en hier zulke triomfen zou beleven, zoals een buitenlandse kunstenaar zelden beleeft! .... In een paar kranten was ook sprake van u, dat ik van arme ouders afstam en dat mijn vader, die slager en herbergier in Nelahozeves was, er alles aan gedaan heeft om zijn zoon de juiste opvoeding te geven! Wees daarvoor geprezen!" Dit te lezen moet Frantisek Dvorak, die er ooit van gedroomd had zijn oudste zoon in de geheimen van zijn vak te kunnen inwijden, veel plezier gedaan hebben.

Dvoraks_father_Franz_and_the_aunte_Josephina_Duskova

Frantisek Dvorak en zijn jongste zuster bij wie Antonin in Praag logeerde van 1858 tot 1873.

De beginjaren van Dvoraks loopbaan waren echter niet gemakkelijk. Het begon reeds bij de opleiding waarvoor hij zich had laten inschrijven in de orgelschool in Praag waar de cursussen enkel in het Duits gegeven werden. Ondanks het probleem van de taal, paste Dvorak zich goed aan en leerde er de grote klassieke meesters kennen waarvan hij voordien waarschijnlijk nog niet veel gehoord had. Het was ook daar dat hij voor het eerst een symfonieorkest hoorde, en nog wel in de negende symfonie van Beethoven. Dit had zoveel indruk op hem gemaakt dat hij er later nog regelmatig op terugkwam. Tijdens zijn opleiding kon Dvorak als altviolist in een amateursymfonieorkest beginnen waar zijn repertoirekennis direct grondig uitbreidde. In de periode waarin hij zijn einddiploma behaalde werd door financiële perikkelen het gezin van de Dvoraks het huis uitgezet en moesten de ouders met hun zeven kinderen op één kamertje gaan wonen. De 17-jarige Antonin moest dus meteen in zijn eigen onderhoud voorzien. Tegen een heel schrale betaling ging hij meespelen in een salonorkest dat in de Praagse restaurants optrad. Veel gegevens zijn er niet over hoe Dvorak zijn eerste zelfstandige jaren door is gekomen, maar blijkbaar trachtte hij alles aan te nemen wat hij krijgen kon. Zo sprong hij ook in als organist in een krankzinnigengesticht. Later speelde hij ook nog mee in een theaterorkest en begon pianolessen te geven.
Naast zijn pogingen om geld in het bakje te krijgen begon Dvorak ook te componeren. Op 19-jarige leeftijd schreef hij een strijkkwintet (opus 1) en op 24-jarige leeftijd zijn twee eerste symfonieën. Heel veel van zijn probeersels zijn in de kachel verdwenen. Mede door het feit dat Dvorak zijn eerste symfonieën niet goed genoeg vond om uit te geven, is er later veel verwarring ontstaan omtrent hun nummering. Zo zien we de zevende symfonie ook af en toe als tweede aangekondigd. Dvorak werd bij het Praagse publiek vooral bekend in 1871 toen Smetana een ouverture van hem programmeerde. In datzelfde jaar nam de componist ook ontslag als orkestmuzikant. Toen hij bekend begon te raken bij mensen als Johannes Brahms, Eduard Hanslick en Simrock, begon er geleidelijk aan druk op hem uitgeoefend te worden om minder Slavische muziek te componeren en zich meer door de Duitse voorbeelden te laten inspireren. Bij criticus Hanslick gebeurde dit waarschijnlijk vanuit de oprechte wens de componist een internationalere uitstraling te kunnen geven terwijl bij uitgever Simrock commerciële doeleinden wellicht primeerden. Hoewel Dvorak hier aanvankelijk erg geprikkeld op reageerde, kunnen we niet zeggen dat deze raadgevingen hun doel gemist hebben, gezien de overweldigende successen die hij achteraf in Engeland en Amerika geboekt heeft. Bovendien heeft de componist zijn cultuur nooit verloochend, maar is wel ontsnapt aan een te eng chauvinisme.

497px-Hanslick

Eduard Hanslick

Symfonie nr. 7

De zevende symfonie (begonnen in december 1884 en afgewerkt in maart 1885) is de meest ernstige onder alle Dvorak symfonieën. Het overlijden van zijn moeder in december 1882 wordt soms als reden aangehaald maar de recentere muzikale crisis waarin de componist was terechtgekomen heeft hierin waarschijnlijk ook een rol gespeeld. Dvorak trachtte zich in deze symfonie zo veel mogelijk van al te opvallende Slavische invloeden te ontdoen. Toch is zijn taal geheel herkenbaar, hoewel sterk beïnvloed door Brahms. Dvorak werd voor het belangrijkste thema uit het eerste deel geïnspireerd door een patriottische gebeurtenis. Op de eerste pagina van de partituur noteerde hij: "Het hoofdthema kwam in me op bij de aankomst van de feesttrein uit Pest in het Staatsstation in 1884". Het ging hier om een trein waarin 442 Tsjechen en Hongaren zaten die vanuit Hongarije waren gekomen om een voorstelling bij te wonen in het Nationaal Theater te Praag wat achteraf aanleiding gaf tot patriottische manifestaties. Hierbij werden liederen in de Tsjechische taal gezongen waartegen de ordehandhavers optraden.
Het betreffende hoofdthema van het Allegro maestoso begint op een sombere broeierige manier en wordt geleidelijk aan opstandiger, strijdlustiger. Het zangerige tweede thema is lyrischer en biedt een mooi tegengewicht. Het Poco adagio begint rustig maar kent ook verschillende dramatische hoogtepunten. Het is een prachtig deel waarin het vakmanschap van Dvorak op gebied van melodievoering en orkestratie overvloedig gedemonstreerd wordt. Het Scherzo, vivace heeft niet de naïeve uitgelatenheid die we anders dikwijls in dergelijke delen bij Dvorak aantreffen. Hier is het eerder een beheerst subtiel spel vol van humor en spitsvondigheden maar met een uitgesproken weemoedige ondertoon. De Finale, allegro heeft een tragische inzet maar maakt al snel plaats voor een nerveuze, strijdlustige en triomferende beweging. Het is vormelijk het meest vrije deel van de symfonie.

Dvorak op oudere leeftijd.

Antonin Dvorak op hogere leeftijd

03:28 Gepost door Ronald in Dvorak | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |